Kanada Çalışma Vizesi, Kanada vatandaşı veya daimi ikamet sahibi olmayanların Kanada’da belirli şartlar dahilinde çalışmasına izin veren bir vize türüdür. Kanada’nın Geçici Yabancı İşçi Programı (TFWP, Temporary Foreign Worker Program) ve Uluslararası Hareketlilik Programı (IMP, International Mobility Program) adında iki farklı yabancı işçi programı vardır. Bunlardan birincisi, Kanada’da eksik iş gücünü uygun adaylarla bulmayı hedeflerken, ikincisi ise Kanada’nın genel ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkı sağlamayı hedefler.

Kanada Çalışma Vizesi geçerlilik süresi, farklı kriterlere bağlıdır. İlk dikkate alınan şey sözleşme süresi olup genel olarak bir yıllık süreyle çalışma vizesi (work permit) düzenlenir. İş ilişkisinin devam etmesi koşuluyla, çalışma süresi vizesi birer yıllık süreyle uzatılır. Kanada Çalışma vizesi genellikle bir İşgücü Piyasası Etki Değerlendirmesi (LMIA, Labour Market Impact Assessment) gerektirir. Ancak açık çalışma izni ve bazı kısa süreli vize başvuruları bu değerlendirmeden muaftır.

Kanada Çalışma Vizesi süreci, açık çalışma izinleri ve bazı özel durumlar müstesna, işveren tarafından başlatılır. Yabancı bir işçiyi çalıştırmak isteyen Kanadalı işveren, ilk olarak Kanada ve Sosyal Gelişim Kurumuna (ESDC, Employment and Social Development Canada) LMIA başvurusu yapar. LMIA başvurusu olumlu sonuçlandığı takdirde, yabancı işçi adayı bu belgeyi kullanarak çalışma vizesi başvurusunda bulunabilir. Burada dikkat edilmesi gereken, olumlu bir LMIA sonucunun kişinin vize almasını garanti etmediğidir. LMIA, ESDC tarafından yabancı işçi adayının istihdamının Kanada mukimleri açısından olumsuz bir etkisi olup olmayacağına dair değerlendirilmesi niteliğini taşır. LMIA değerlendirmesinin olumsuz olması durumunda, kişi vize başvurusu yapamaz. Ancak, olumlu bir LMIA halinde dahi, kişiye çalışma vizesi düzenlenip düzenlenmeyeceği Kanada Göçmenlik, Mülteciler ve Vatandaşlık Ofisinin (IRCC) takdirine bağlıdır.

Quebec’in özel statüsü nedeniyle, bu eyalet için yapılacak çalışma vizesi başvurularında süreç yukarıda anlatılanlardan tamamen farklıdır. Bu eyalet için önce bir uygunluk değerlendirmesine girilir ve buna bağlı olarak bir CAQ (Quebec Kabul Belgesi, Certificat d’Acceptation du Quebec) düzenlenir. Quebec’te çalışmak isteyenler, ancak bu belge düzenlendikten sonra vize başvurusunda bulunabilirler.

Bir kez Kanada Çalışma Vizesi başvurusu yapıldığında, Kanada Göçmenlik, Mülteciler ve Vatandaşlık Ofisi (IRCC) tarafından kişiye bir eşsiz müşteri numarası (UIC) atanır. Bu numara kaydedilip gelecekteki başvurularda paylaşıldığında, sistemde olarak tanımlı bulunan başvuranlara öncelik tanınması nedeniyle kişinin vize başvurusunun çok daha süratli bir biçimde sonuçlanması mümkündür.

Kanada Çalışma Vizesi, açık çalışma izni gibi istisnalar bir tarafa bırakılırsa spesifik bir işveren için ve o iş ilişkisinin özeliğine göre düzenlenir. Açık çalışma izinleri, isminin de işaret ettiği üzere bu işveren kısıtından muaftır. IRCC’nin takdirine bağlı olarak kişiye bir yıl veya daha uzun süreli çalışma vizesi verilmesi mümkündür. Örneğin bir yazılım firmasında çalışacak bir mühendis adayı için düzenlenen bir yıllık vize süresi dolduğunda, iş ilişkisinin devam etmesi koşuluyla söz konusu vizenin uzatılması mümkündür. Ancak bu noktada, geçerli vize süresi bitmeden başvuru yapılmasına dikkat edilmelidir. Uzatma başvurusunun vize geçerlilik süresi bittikten sonra sonuçlanması halinde dahi, yabancı çalışanın vize geçerlilik süresi bitmeden başvurusunu yapmış olması nedeniyle statüsünü koruduğu (maintained status) varsayılır. Çalışanın vize uzatma başvurusunun reddedilmesi durumunda ise ondan ret kararını aldıktan hemen sonra Kanada’yı terk etmesi beklenir. Ancak, genel uygulama iş ilişkisi sürdüğü sürece çalışma izninin uzatılması şeklindedir.

Kanada, dünyanın her yerinden gelen göçmenlere ev sahipliği yapan bir ülke olarak yüzbinlerce yabancı çalışanın da yaşadığı bir ülkedir. Cazip maaşlar, yüksek yaşam standartları, eğitim kalitesi vb. sebeplerle popüler bir expat destinasyonudur. Tüm bunların yanında, Kanada’yı yabancı çalışanlar için popüler hale getiren faktörlerden biri de kişinin aile üyelerini de herhangi bir kısıtlama olmaksızın başvurularına ekleyebilmesidir.

Somut bir örnek üzerinden ilerlemek gerekirse, evli ve bir çocuklu bir çalışan adayı, Kanada Çalışma Vizesi için başvuru yaptığında, kendisi ana başvuran olmak kaydıyla eşi ve çocuğu için de aynı başvuru ekranında aile üyesi (dependent) olarak başvuru yapabilir. İstenmesi halinde, eş zamanlı olarak çalışan adayının eşi için de açık çalışma izni (open work permit) başvurusu yapılabilir. Yine çalışan adayının çocuğu için de istenirse yaşına bağlı olarak açık çalışma izni veya eğitim vizesi başvurusu yapılabilir. Başvuruların olumlu sonuçlanması halinde, ana başvuran çalışma vizesi ile çalışma hakkına sahip olacakken, eşi de açık çalışma izni ile lisansa tabi meslekler (doktorluk, avukatlık, dişçilik vb.) dışında her işte yasal olarak çalışma hakkına sahip olacaktır.

Kural olarak her kişinin vize başvurusu ayrı ayrı değerlendiriliyor olsa da ortak aile başvurularında fiilen neredeyse her zaman tamamen kabul veya ret kararı verilmektedir. Yine her başvuru sahibi için ayrı ayrı vize harcı olan 100 Kanada Doları (CAD) ödeme yapılmaktadır.

Kanada’nın çevrim içi başvuru sisteminde, başvuranlardan bazı elektronik formları doldurmaları beklenir. Bunlardan birincisi ve en önemlisi başvuru formudur. Bu formda kişi ile ilgili genel bilgilerin yanı sıra seyahat planları da beyan edilir. Daha sonra elektronik bir doğrulamayla eksiksiz bir biçimde doldurulan form sisteme yüklenir.

Bu formlardan ikincisi, aile bilgi formudur. Burada kişiden annesi, babası ve varsa kardeşleri, eşi ve çocukları hakkında bazı bilgiler vermeleri beklenir. Bu form yine eksiksiz bir biçimde doldurulduktan sonra kişi tarafından ilgili kısımlar imzalanarak taranır ve sisteme öyle yüklenir.

Üçüncü form, Geçici İkamet İzni (TRV) Formudur. Bu formda, kişinin varsa son 5 yıldaki yurt dışı seyahatleri hakkında bilgi vermesi beklenir. Form eksiksiz bir biçimde doldurulduktan sonra elektronik doğrulama yapılır ve sisteme öyle yüklenir.

Dördüncü form ise, Aile Temsilcisi Formudur. Bu form, yalnızca bir aile olarak toplu yapılan başvurularda yapılır. Ana başvurucu dışındaki 18 yaşın üstündeki başvuranlar formun ilgili yerini imzalayıp ana başvurucuya kendileri için başvuru yapması amacıyla yetki verir. Form, tarandıktan sonra sisteme yüklenir.

Bu formlar dışında, seyahat amacı, gelir ispatı ve ek belgeler gibi bazı bölümler de vardır. Bu bölümler, başvuru ekranında sorulan sorulara verilen yanıtlara göre oluşur. Kanada Çalışma Vizesi başvurusunun en önemli aşaması, LMIA ya da iş teklifi (job offer) bölümüdür. İşveren tarafından yürütülen ön süreç sonunda gerekli belgeleri elde eden adaylar, vize başvurularının olumlu neticelenmesi anlamında büyük bir aşama kaydetmiş olurlar.

Vize başvurusunun ek belgeler kısmına ise, kişinin başvuru yaparken beyan ettiği hususları destekleyecek her türlü belge yüklenir. Bu belgeler yüklenirken, her bir bölüme yüklenecek evrakın azami boyutunun 4 megabaytı geçmemesi önemlidir. Bu büyüklüğün üzerindeki belgeleri sistem kabul etmeyecek ve yüklenmesi için dosya boyutunun küçültülmesi gerekecektir. Ayrıca, başvurunuz elektronik ortamda sunduğunuz belgeler üzerinden değerlendirileceğinden, dosya küçültme işlemi yaparken de belgelerin okunamayacak hale gelmemesine dikkat etmekte de yarar vardır.

İlgili tüm bölümlere belgeler yüklendikten sonra, gerekli vize harcı ve biyometrik ücreti yine elektronik ortamda kredi kartı veya Debit kart ile ödenir ve vize başvurusunun çevrim içi aşaması tamamlanmış olur.

Kanada Hükümetinin portalına gerekli belgeler yüklendikten ve ödeme yapıldıktan sonraki adım, kişi son 10 yıl içerisinde Kanada Hükümetine biyometrik verilerini sunmamışsa parmak izi vermek ve biyometrik fotoğraf çekimi için VFS ofislerinden randevu almaktır. Son 10 yıl içerisinde biyometrik verilerini paylaşmış olanlar haricinde, 79 yaşın üstündekiler ve 14 yaşın altındakiler de biyometrik veri sunma şartından muaftır.

Kanada, Türkiye’de yalnızca Ankara ve İstanbul’daki VFS ofislerinden biyometrik veri kabul etmektedir. Türkiye’den başvuran adaylar, ikamet yerinden bağımsız olarak bu iki şehirden hangisini arzu ediyorlarsa oradan biyometrik verilerini paylaşabilirler. Bu amaçla öncelikle VFS’nin İnternet sitesi üzerinden (https://visa.vfsglobal.com/tur/en/can/book-an-appointment) bir hesap oluşturulup uygun bir randevu tarihi bulunması gerekmektedir. Ayrıca kişinin randevu alırken IRCC Numarasını sunması gerektiğinden, ödeme yapıldıktan sonra bu bilginin yer aldığı Biyometrik Mektubunun (Biometrics Collection Letter) GC Key hesabına düşmesini beklemesi de gerekmektedir. Randevu tarihi, VFS ofislerinin yoğunluğuna göre, boş randevu saati bulunan günler içerisinden başvuran tarafından seçilecek olup güncel durum itibariyle en geç 2-3 çalışma günü sonrasına boş bir randevu saati bulunması mümkün olabilmektedir. Biyometrik ücreti, vize başvuru adımının sonunda ödendiği için kişinin randevu aldığı VFS ofisinde herhangi bir ödeme yapması söz konusu değildir.

Randevu tarihinde başvuru sahibi pasaportu, randevu belgesi ve biraz önce anılan biyometrik mektubu ile randevu aldığı VFS ofisine gitmelidir. İlgili VFS ofisinde kişinin fotoğrafı çekilir ve 10 parmak izi alınır. Gözlük veya başörtüsü kullanımı biyometrik verilerin toplanması açısından bir sıkıntı arz etmemekle beraber, kişinin yüzünün net biçimde görülmesi şarttır. Ayrıca, mahremiyet açısından diğer insanlardan izole bir yerde veya sizinle aynı cinsiyetten birinin biyometrik verilerinizi toplamasını talep etme hakkınız saklıdır. Biyometrik adımı, aynı zamanda vize başvurunuzun değerlendirmeye alınmasının da başlangıcını teşkil eder. Kanada Hükümeti tarafından deklare edilen vize işlem süreleri biyometrik adımının tamamlanmasının ardından başlar.

Tüm bu işlemler sonrasında, Kanada Hükümeti başvurunuzun sonucunu başvuru yapılan portal üzerinden bildirmektedir. Başvurunuzun olumlu sonuçlanması halinde, kişiye bir pasaport talebi belgesi (Pasaport Request) gönderilir. Kişinin bu belge ile belirli bir hizmet ücretini (932.50 TL, kurlara göre değişkenlik gösterebilecek olup VFS’den net rakamın teyit edilmesi gerekir) VFS’ye havale etmesi ve daha sonra bu işlemin dekontu, ilgili pasaport talebi belgesi, pasaportu, VFS’nin internet sitesindeki rıza formunu ve kargo ile pasaportunun kendine ulaşmasını istiyorsa boş bir kağıda yazılacak iletişim bilgilerini elden veya kargo yoluyla VFS’ye ulaştırması gerekmektedir. Kişinin pasaportu, bu adımdan sonra VFS tarafından ilgili Kanada misyonuna ulaştırılacak olup vize stickerı yapıştırılan pasaport, yine VFS üzerinden elden veya kargo yoluyla başvuru sahibine ulaştırılacaktır. Ayrıca, kişinin anılan rıza formunda beyanda bulunarak pasaportunun üçüncü bir kişi tarafından teslim alınmasını talep etme hakkı da saklıdır.

Kanada vize başvuru yapıldıktan sonra, ancak IRCC’nin talep etmesi halinde sisteme ilave evrak yüklenmesi mümkündür. Bazı durumlarda, IRCC başvurandan beyan ettiği hususları açığa çıkaracak veya başvururken yüklemeyi unuttuğu bir belgeyi yüklemesini isteyebilir. Böyle bir ilave belge talebi (ADR) gelmesi durumunda, kişinin en geç 7 gün içinde istenen belgeyi sisteme yüklemesi şarttır. Bu sürenin sonunda, değerlendirmeyi yapacak vize görevlisi kararını anılan belge yokmuş gibi vereceğinden, evrak eksikliği nedeniyle ret almamak için sık sık başvuruda belirtilen e-posta adresinin kontrol edilmesi ve varsa istenen belgenin belirtilen süre içerisinde sisteme yüklenmesi çok önemlidir. Yine, kişinin başvuru yaptıktan sonra başvuruda belirttiği bilgilerde bir değişiklik olması durumunda, web form isimli olanağı kullanarak IRCC’ye ilave belge iletmesi mümkün olabilmektedir. Ancak, bu belgelerin dikkate alınacağı garanti edilmediğinden kişinin başvurusunu tamamlayıp ödeme yapmadan önce gerekli tüm belgeleri yükleyip yüklemediğini kontrol etmesinde yarar vardır. Ayrıca, nadiren de olsa Kanada Hükümetinin talebi halinde, yetkili bir sağlık kuruluşunda sağlık taramasından geçmeniz de gerekebilir.

Başvurunun olumsuz sonuçlanması halinde, GC Portal üzerinden kişiye vize reddi gerekçelerini anlatan bir açıklama mektubu gönderilir. Bu mektupta, başvuruya değerlendiren vize görevlisi, başvuruya Kanada Göç Kanununun hangi maddelerine dayanarak ve hangi gerekçelerle reddettiğini başvurana açıklar. Kanada vize başvurusunun reddi durumunda, kişinin bu karara itiraz hakkı bulunmamakta olup vize almak için yeni bir başvuruda bulunması gerekecektir.

Dünyayı sarsan Covid-19 pandemisinin ardından belirli bir süre için Kanada’ya gelecek kişilerden Kanada Hükümetinin ArriveCAN isimli resmi uygulaması üzerinden Kanada’da kalacakları yerlere dair bilgileri bildirmeleri istenmekteydi. Pandemi şartlarının ortadan kalkmasının ardından, bu uygulama üzerinden bildirimde bulunma şartı kaldırılmıştır.

Geçerli bir vize ile Kanada’ya gelinmiş olması, kesin olarak Kanada’ya girişinize izin verileceği anlamına gelmeyebilir. Giriş limanında (POE), Kanada’ya çalışma vizesi ile gelenlere çalışma hayatları, nerede kalacakları ve iş sözleşmelerine dair sorular sorulabilmektedir. Olası bir sorunu önlemek açısından örneğin Kanada’da kalınacak otele/apartmana dair rezervasyon belgeleri, iş sözleşmesi, olumlu LMIA sonucu vb. gibi kişinin durumunu açıklayacağı belgeleri yanında bulundurmasında yarar vardır.

Kanada Çalışma Vizesi için güncel başvuru ücreti kişi başına 155 Kanada Dolarıdır (CAD). Biyometrik verisi paylaşması gereken adayların 85 CAD ve ayrıca geçici oturum izni için de 100 CAD ödeme yapılması gerekeceğinden, ilk kez Kanada Çalışma Vizesine başvuracak bir kişi için güncel başvuru ücreti 355 CAD olarak düşünülmelidir. Aile başvuruları söz konusu olduğunda her birey için ayrı ayrı ödeme yapılacağından örneğin 3 kişilik bir aile için vize harcı 355 CAD (185 + 100 + 100) olacaktır. Ancak aile başvurularında azami vize harcı 500 CAD olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla 6 veya daha fazla üyeden oluşan bir aile başvuru yaptığında üye sayısına göre 650-750 CAD değil yine 500 CAD vize harcı ödenecektir. Açık çalışma izni başvurusu yapıldığında standart turist vizesi ücreti olan 100 CAD’a ek olarak bu başvuru için de 100 CAD ilave ödeme yapılacaktır. Yine deminki örnek üzerinde gidildiğinde, eşin açık çalışma başvurusu yaptığı bir senaryoda 3 kişilik bir aile için 450 CAD (150 + 100 + 100 + 100) vize harcı ödenecektir.

Aile başvuruları ile ilgili bir başka istisna da biyometrik ücretlerinin hesaplanmasında karşımıza çıkmaktadır. Aile başvuruları için azami 170 CAD biyometrik ücreti tahsil edildiğinden, örneğin 3 kişilik bir aile için 255 (85 x 3) değil yalnızca 170 CAD biyometrik ücreti ödenecektir. Daha önce belirtildiği üzere, son 10 yılda Kanada ile biyometrik verilerini paylaşmış olanlar, 79 yaşın üstündekiler ve 14 yaşın altındakiler biyometrik zorunluluğundan muaf olduğundan, bu kişiler için çalışma vizesi başvurularında yalnızca vize başvuru harcı ödenecektir.